De Nationale ombudsman vindt dat het demonstratierecht in Nederland onder druk straat. Overheid en politiek richten zich te veel op risicobeheersing en het beperken van overlast, aldus de ombudsman. Hun optreden ontmoedigt burgers om te demonstreren.
De Nationale ombudsman liet onderzoek doen naar de mate waarin de overheid het demonstratierecht behoorlijk beschermt en faciliteert. Een belangrijke conclusie in het rapport Sta voor protest! is dat er steeds meer sprake is van een neerwaartse spiraal.
Hoe meer overheid en politiek inzetten op controle en begrenzing, hoe groter hun afstand tot demonstranten wordt. Een deel van de demonstranten haakt af, terwijl het optreden van anderen er juist door verhardt. Vervolgens zorgt zo'n verharding er dan weer voor dat overheid en politiek extra maatregelen nemen om tot verdere risicobeheersing te komen.
Uit het onderzoek Sta voor protest! van de Nationale ombudsman blijkt dat de publieke aandacht steeds meer uitgaat naar incidenten en ordeverstoringen bij demonstraties, terwijl de meeste juist vreedzaam verlopen.
Gevolg van deze ontwikkeling is dat steeds meer burgers zich minder gesteund voelen om publiekelijk hun mening te uiten. Gemeenten leggen regelmatig beperkingen op die op gespannen voet staan met het demonstratierecht stelt de Nationale ombudsman vast. Ze voelen zich gesteund door Tweede Kamer en kabinet die met enige regelmaat proberen via moties en wetsvoorstellen het recht verder in te perken.
De Nationale ombudsman stelt in zijn onderzoek Sta voor protest! vast dat incidenten rond demonstraties, zoals onlangs in Loosdrecht, weliswaar grote maatschappelijke impact kunnen hebben, maar dat geweld en vernielingen buiten de bescherming van het demonstratierecht vallen. Demonstratierecht gaat over het vreedzaam uiten van een mening, aldus de ombudsman.
Goede rechtsbescherming is essentieel voor het functioneren van het demonstratierecht. De laatste tijd komen er bij de Nationale ombudsman steeds meer klachten binnen over politiegeweld bij demonstraties. De ombudsman is kritisch op de afhandeling ervan. Bovendien hebben de betrokken demonstranten weinig vertrouwen in een onafhankelijke klachtenbehandeling door de politie.
De Nationale ombudsman vraagt in Sta voor protest! van regering en parlement om het demonstratierecht te beschermen en terughoudend te zijn met nieuwe beperkingen. De wet biedt op dit moment al voldoende mogelijkheden om demonstraties ordelijk te laten verlopen. Aanpassen is niet alleen onnodig, het doet meer kwaad dan goed, aldus de Nationale ombudsman.
