Website over de 23 grondrechten in de Grondwet

Nieuws

Mogelijk verbod dubbelfuncties in Tweede Kamer

D66 en PRO hebben aangekondigd begin volgend jaar met een initiatiefwetsvoorstel te komen dat moet voorkomen dat Kamerleden ook zitting hebben in bijvoorbeeld een gemeenteraad of Provinciale Staten.

Initiatiefnemers Renilde Huizenga (D66) en Mohammed Mohandis (PRO) willen zulke politieke dubbelfuncties in de toekomst onmogelijk maken omdat ze voor een belangenverstrengeling kunnen zorgen. Een Kamerlid dat ook in de gemeenteraad zit, kan in de Kamer helpen om besluiten er al dan niet door te krijgen die rechtstreeks gevolgen hebben voor de eigen gemeente. Daar komt volgens de initiatiefnemers bij dat het Kamerwerk zoveel tijd vraagt dat het niet te combineren valt met functies elders in de politiek.
D66 speelde al in 2012 met de gedachte om met een dergelijk voorstel te komen. Toenmalig Kamerlid Gerard Schouw kwam toen met de suggestie om te verbieden dat iemand tegelijkertijd Kamerlid en gemeenteraadslid of wethouder was.

Art. 57 Gw noemt op dit moment al verschillende combinaties van functies onverenigbaar. Zo kun je niet tegelijkertijd lid van Eerste en Tweede Kamer zijn en ook kan een Kamerlid niet op hetzelfde moment minister of staatssecretaris zijn. Wat het laatste betreft, laat het grondwetsartikel wel de mogelijkheid open van een combinatie gedurende een korte periode. Denk aan de situatie dat het oude kabinet nog demissionair is en er al een nieuwe Kamer zit.
In het vierde lid van art. 57 Gw staat dat de onverenigbaarheid met het lidmaatschap van de Staten-Generaal met andere functies bij gewone wet kan worden geregeld. Van deze mogelijkheid gaan D66 en PRO gebruikmaken met hun initiatiefvoorstel waar ze begin volgend jaar mee willen komen.

Uitgelicht

Academische vrijheid

In een advies aan minister Rianne Letschert van Onderwijs houdt de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen een pleidooi om de academische vrijheid in de Grondwet op te nemen. KNAW vindt dat de vrijheid om naar eigen inzicht onderzoek te doen en onderwijs te verzorgen op dit moment onvoldoende wettelijk verankerd is om aan bedreigingen het hoofd te bieden. Het nieuwe artikel zou kunnen luiden: ‘De academische vrijheid wordt geëerbiedigd en bevorderd.’

Ineke Sluiter, die deel uitmaakte van de KNAW-commissie, zei erover in NRC van 15 oktober 2026:
Je ziet nu de normalisering van een bepaalde minachting van universiteiten, ook vanuit de politiek. Argwaan zaaien, generalisaties over wat er daar allemaal zou gebeuren. Ook dat ondermijnt het vertrouwen in de wetenschap. Zo ver als in de VS gaat het niet, maar ook hier putten de politieke flanken uit het handboek dat daar wordt gevolgd. (25.10.2026)

Bekijk oude afleveringen Uitgelicht

Nieuw verschenen

 Schimmelpeninck

Hans Verbeek

De vergeten minister-president

Hans Verbeek beschrijft het leven van Gerrit Schimmelpenninck (1794-1863), zoon van Rutger Jan Schimmelpenninck die in de Franse tijd staatshoofd van Nederland was. Zelf werd Gerrit Schimmelpenninck in 1848 de eerste minister-president van Nederland, zij het slechts twee maanden. Hij was in 1848 de grote tegenstander van Thorbecke bij het tot stand komen van de nieuwe grondwet.
Hans Verbeek wil in zijn boek het beeld nuanceren van de progressieve liberaal Thorbecke tegenover een conservatieve graaf Schimmelpenninck die niets van grondwetswijzigingen wilde weten. Aan de hand van een reconstructie van de gebeurtenissen in 1848 beschrijft Verbeek de opkomst en ondergang van deze markante man. (20.04.2026)

ISBN 9789044660586, Prometheus Amsterdam, 2026

Lees meer over nieuwe boeken!

 

Knipoog

Het voorkomen van het kwaad

Bij de behandeling van de asielwetten in de Eerste Kamer in april 2026 kwam ook de functie van de Eerste Kamer weer eens uitgebreid aan de orde. Een discussie die al in 1848 ontstond toen de liberale coryfeeën Johan Rudolph Thorbecke en Dirk Donker Curtius het volkomen oneens bleken over de toekomst van de Eerste Kamer.

Bij zijn pogingen om de Nederlandse staatsinrichting te hervormen was Thorbecke in 1848 stellig van plan om de Eerste Kamer op te heffen. Hij noemde deze ‘zonder grond en doel’.
Dat dat niet lukte, moet op het conto van minister Donker Curtius worden geschreven. In zijn biografie De man van 1848 over Dirk Donker Curtius schrijft Mathijs van de Waardt over deze kwestie (pag. 246):

Donker zocht in de Eerste Kamer een instelling voor 'bedaarde overweging'. De Eerste Kamer was 'een waarborg tegen overijling, eene beperking van hartstogten in onrustige tijden, een bolwerk voor de troon' en daarnaast 'een krachtigen steun der wet'.
Dat de Kamer zelf niet veel bewerkstelligde, maar een waarborg was, was voor Donker evident. Hij benadrukte nog eens ‘dat in het algemeen het nut eener Eerste Kamer, hoe ook zamengesteld, meer gelegen is in het voorkomen van het kwaad dan in het stichten van het goede.
(20.04.2026)

Bekijk oude afleveringen Knipoog